Truyện khắc họa cuộc sống của những người nông dân nghèo khổ, đặc biệt là thân phận những người phụ nữ. Trong đó, Nam Cao thường tập trung vào sự mất mát nhân phẩm, tình yêu, và hạnh phúc dưới sức nặng của đói nghèo, sự bất công trong xã hội cũ. “Đôi lứa xứng đôi” kể về những cảnh đời khốn khó, nơi tình yêu không còn thuần khiết mà bị méo mó bởi cái nghèo, sự đói rách, và lối sống tha hóa. Tác phẩm vừa chua xót, vừa phê phán, nhưng cũng toát lên tấm lòng nhân đạo: cảm thông cho số phận con người, đặc biệt là phụ nữ trong xã hội nông thôn xưa.